प्रा.डा. वासुदेव त्रिपाठीलाई ‘साहित्य सन्ध्या–गोविन्द भट्ट स्मृति पुरस्कार तथा सम्मान’ अर्पण
२०८२ असोज २५ गते शनिबार अपराह्न १ बजे नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानको लेखनाथ सभाकक्षमा आयोजित विशेष समारोहमा २०८१ सालको ‘साहित्य सन्ध्या–गोविन्द भट्ट स्मृति पुरस्कार तथा सम्मान’ महासमालोचक प्रा.डा. वासुदेव त्रिपाठीलाई अर्पण गरिएको छ।
२०३९ सालदेखि साहित्यका माध्यमबाट सामाजिक रूपान्तरणको अभियान सञ्चालन गर्दै आएको साहित्य सन्ध्याले अविच्छिन्न मासिक गोष्ठी सञ्चालन गर्दै आएको छ। संस्थाले २०४६ सालदेखि राष्ट्रिय स्तरमा नेपाली साहित्यमा योगदान पुर्याउने स्रष्टाहरूलाई विभिन्न पुरस्कार तथा सम्मान अर्पण गर्दै आएको छ। यही परम्पराअन्तर्गत यस वर्षदेखि विख्यात समालोचक, चिन्तक र कवि गोविन्द भट्टको स्मृतिमा रु. ५०,००० राशिको नयाँ पुरस्कार स्थापना गरी पहिलोपटक प्रा.डा. त्रिपाठीलाई प्रदान गरिएको हो।
विख्यात स्रष्टा गोविन्द भट्टका नाममा पुरस्कार स्थापना नभएको सन्दर्भमा साहित्य सन्ध्याका परिकल्पनाकार तथा नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानका निवर्तमान कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीको पहल र अक्षयकोष स्थापनाको प्रतिबद्धतापछि यो पुरस्कार प्रारम्भ गरिएको हो।
समारोह नेपाली साहित्यका शिखर व्यक्तित्व बैरागी काइँलाको प्रमुख आतिथ्य, डा. मोदनाथ प्रश्रितको विशिष्ट आतिथ्य तथा साहित्य सन्ध्याका अध्यक्ष राम विनयको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको थियो। कार्यक्रमको सञ्चालन उपाध्यक्ष रमेश पोखरेलले र स्वागत सचिव जयन्ती स्पन्दनले गर्नुभएको थियो।
समारोहमा प्रा.डा. हेमनाथ पौडेलले गोविन्द भट्टको बहुआयामिक व्यक्तित्वमाथि प्रकाश पार्दै उहाँ नेपाली साहित्यका चारै विधामा सशक्त कलम चलाउने शिखर व्यक्तित्व, प्रखर माक्र्सवादी चिन्तक र निर्भीक समालोचक भएको उल्लेख गर्नुभयो। राष्ट्र, समाज र मानवताको पक्षमा उहाँले लिएको वैचारिक अडान नेपाली साहित्यका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको उहाँको धारणा थियो।
स्रष्टा चयन समितिका संयोजक प्रा. जगत् उपाध्याय ‘प्रेक्षित्’ले गोविन्द भट्ट र वासुदेव त्रिपाठी दुवैको साझा लक्ष्य नेपाली भाषा, साहित्य र राष्ट्रको उन्नयन रहेको उल्लेख गर्दै समालोचना, दर्शन, कविता र निबन्धमध्ये पालैपालो पुरस्कार प्रदान गर्ने अवधारणा तय गरिएको जानकारी दिनुभयो। सोही अवधारणाअनुसार यस वर्ष समालोचना क्षेत्रमा अतुलनीय योगदान पुर्याउनुभएका प्रा.डा. त्रिपाठीलाई सम्मान गरिएको उहाँले स्पष्ट गर्नुभयो।
प्रा.डा. त्रिपाठी नेपाली समालोचनामा विद्यावारिधि गर्ने पहिलो व्यक्तित्व हुनुका साथै त्रिभुवन विश्वविद्यालयको नेपाली केन्द्रीय विभागको नेतृत्व, नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानको आजीवन सदस्यता र शोधपरक समालोचनाका प्रवर्तकका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ।
सभाध्यक्ष राम विनयले सम्मानित व्यक्तित्वलाई माल्यार्पण गर्नुभयो, विशिष्ट अतिथि डा. मोदनाथ प्रश्रितले दोसल्ला ओडाएर सम्मान गर्नुभयो भने प्रमुख अतिथि बैरागी काइँलाले रु. ५०,००० राशिको पुरस्कार र सम्मानपत्र प्रदान गर्नुभयो।
सम्मान ग्रहण गर्दै प्रा.डा. वासुदेव त्रिपाठीले गोविन्द भट्टलाई मानवतावादी माक्र्सवादी चिन्तकका रूपमा स्मरण गर्दै उहाँको वैचारिक दृढता, अनुशासन र विद्वताबाट आफू सधैँ प्रभावित भएको बताउनुभयो। चार दशकदेखि क्रियाशील साहित्य सन्ध्याबाट यस्तो सम्मान पाउनु गौरवको विषय भएको उहाँको भनाइ थियो।
पुरस्कार स्थापना गर्ने गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले गोविन्द भट्टका विचार र साहित्य सन्ध्याको अभियानबीच गहिरो साम्य रहेको उल्लेख गर्दै स्रष्टाहरू मरेपछि गुमनाम नहोस् भन्ने उद्देश्यले यो पुरस्कार स्थापना गरिएको स्पष्ट पार्नुभयो।
विशिष्ट अतिथि डा. मोदनाथ प्रश्रित र प्रमुख अतिथि बैरागी काइँलाले गोविन्द भट्ट र वासुदेव त्रिपाठी दुवै नेपाली वाङ्मयका शिखर व्यक्तित्व भएको उल्लेख गर्दै यस्तो सम्मान परम्परा ऐतिहासिक र प्रेरणादायी रहेको धारणा राख्नुभयो।
समारोहको समापन गर्दै अध्यक्ष राम विनयले गोविन्द भट्टको स्मृतिदिवसका अवसरमा उहाँलाई स्मरण गर्ने परम्पराको थालनी गरिएको उल्लेख गर्दै साहित्यिक योगदानको स्मरण, सम्मान र हस्तान्तरण गर्ने अभियानलाई निरन्तरता दिइने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो।